Thế giằng co khi bầu cử Israel bất phân thắng bại

Không đảng nào thắng áp đảo trong bầu cử Israel và cử tri có thể phải bỏ phiếu lần nữa nếu thế giằng co không bị phá vỡ để lập liên minh nắm quyền.Hàng triệu cử tri Israel ngày 27/10 đi bỏ phiếu để bầu 120 ghế nghị sĩ tại quốc hội (Knesset). Đây là cuộc bầu cử sẽ định đoạt liệu liên minh cánh hữu của Thủ tướng Benjamin Netanyahu có thể tiếp tục nắm quyền hay không.Tuy nhiên,kết quả thăm dò sơ bộ cho thấy chưa bên nào đạt được thế đa số cần thiết tại Knesset để thành lập chính phủ. Khối đối lập do cựu tư lệnh quân đội Gadi Eisenkot dẫn dắt sẽ giành khoảng 52-53 ghế,còn liên minh của Thủ tướng Netanyahu nắm 50 ghế,trong đó đảng Likud của ông là đảng lẻ giành được nhiều ghế nhất với 24-25 nghị sĩ đắc cử.Gadi Eisenkot,lãnh đạo đảng Yashar,vẫy tay với người ủng hộ tại Tel Aviv,Israel ngày 27/10. Ảnh: APCựu thủ tướng Yair Lapid,thành viên phe đối lập,cho rằng việc liên minh của ông Netanyahu để mất 18 ghế tại quốc hội là "thất bại thảm hại". Tuy nhiên,cử tri cũng không trao cho liên minh đối lập,gồm các đảng phản đối ông Netanyahu,lộ trình chắc chắn để lên nắm quyền.Các đảng do người Arab dẫn đầu,vốn không thuộc hai khối trên,dự kiến giành 18 ghế. Điều này có thể khiến họ trở thành lực lượng quyết định trong việc giúp bên nào vượt qua ngưỡng đa số 61 ghế cần thiết.Kịch bản này có thể mở ra giai đoạn giằng co kéo dài nhiều tuần hoặc nhiều tháng,khi các bên cố gắng lôi kéo sự ủng hộ của các đảng Arab để thành lập chính phủ tiếp theo của Israel.Ehab Jabareen,nhà phân tích chính trị và nghiên cứu người Palestine tại Israel,nói với Al Jazeera rằng kết quả sơ bộ cho thấy khối của Thủ tướng Netanyahu "suy yếu rõ rệt",nhưng cảnh báo không nên vội tuyên bố "sự nghiệp chính trị của ông đã kết thúc".Thủ tướng Benjamin Netanyahu phát biểu tại trụ sở đảng Likud ở Jerusalem,Israel ngày 28/10. Ảnh: AP"Các thăm dò sau bỏ phiếu cho thấy khối của ông đã mất đa số,nhưng phe đối lập cũng gặp khó khăn trong việc tập hợp đủ ghế để chiếm đa số. Nếu không bên nào thành lập được chính phủ,ông Netanyahu có thể tiếp tục giữ chức thủ tướng tạm quyền trong khi các cuộc đàm phán vẫn diễn ra",Jabareen nhận định.Ông Netanyahu,lãnh đạo đảng Likud,đã giữ chức thủ tướng gần 19 năm trong ba thập kỷ qua và nhiều lần vượt qua các cuộc khủng hoảng chính trị.Diễn biến tiếp theoSau khi có kết quả kiểm phiếu cuối cùng ngày 4/11,Tổng thống Israel Isaac Herzog sẽ thảo luận với lãnh đạo các đảng về người mà họ muốn đảm nhận vai trò thủ tướng,sau đó chọn ứng viên mà ông tin là có khả năng thành lập chính phủ cao nhất. Đó không nhất thiết phải là người đứng đầu của đảng giành được nhiều ghế nhất tại Knesset.Tuy nhiên,với việc đảng của ông Netanyahu và ông Eisenkot vươn lên trở thành các lực lượng mạnh nhất,hai ông được xem là những ứng viên hàng đầu.Ứng viên có khoảng 28 ngày để tìm cách thành lập liên minh cầm quyền,nhưng Tổng thống Herzog có thể gia hạn thêm 14 ngày nếu thấy cần thiết.Trong thời gian này,các đảng có thể đàm phán thỏa thuận,yêu cầu nhượng bộ về chính sách hoặc phân chia ghế bộ trưởng,nhằm giúp ứng viên tập hợp đủ sự ủng hộ để thành lập chính phủ.Một người qua đường nhìn bảng hiển thị hai ứng viên hàng đầu trong cuộc bầu cử ở Israel tại Tel Aviv ngày 23/10. Ảnh: APNếu không thể tập hợp được liên minh với ít nhất 61 ghế,ứng viên cũng có thể tìm cách thành lập chính phủ thiểu số dựa vào sự ủng hộ của các đảng nhỏ hoặc đàm phán thỏa thuận chia sẻ quyền lực với hai thủ tướng luân phiên nắm quyền.Để nhậm chức,chính phủ mới phải giành được đa số phiếu ủng hộ trong cuộc bỏ phiếu tín nhiệm tại quốc hội. Số phiếu cần thiết có thể dưới 61 nếu một số đảng bỏ phiếu trắng.Kịch bản đàm phán thất bạiNếu ứng viên được chọn ban đầu không thể thành lập chính phủ,Tổng thống Herzog có thể giao nhiệm vụ này cho một nghị sĩ Knesset khác,với thời hạn 28 ngày. Nếu người này cũng thất bại,đa số nghị sĩ có thể đề cử ứng viên thứ ba,người sẽ có thêm 14 ngày cuối cùng để tập hợp đủ sự ủng hộ thành lập chính phủ.Nếu Knesset vẫn bế tắc,quốc hội sẽ bị giải tán và cuộc bầu cử mới được tổ chức trong vòng 90 ngày. Trong thời gian đó,ông Netanyahu sẽ tiếp tục điều hành đất nước với tư cách chính phủ tạm quyền.Tổng thống Isaac Herzog đi bỏ phiếu tại Jerusalem,Israel ngày 27/10. Ảnh: APTình trạng bế tắc kéo dài tại Knesset từng khiến Israel phải tổ chức 3 cuộc bầu cử từ tháng 4/2019 đến tháng 3/2020. Kết quả là ông Netanyahu và đối thủ lớn nhất khi đó,Benny Gantz,đạt thỏa thuận chia sẻ quyền lực,theo đó hai người dự kiến luân phiên giữ chức thủ tướng. Tuy nhiên,chính phủ này sụp đổ một năm sau đó do không thông qua được ngân sách.Kịch bản liên minh với đảng của người ArabDù các thăm dò sau bỏ phiếu cho thấy các đảng do người Arab lãnh đạo có thể giữ vai trò quyết định,cả ông Netanyahu và ông Eisenkot đều loại trừ khả năng liên minh với các đảng này,vì khác biệt lập trường.Nhà phân tích chính trị Israel Asaf Ronel cho rằng để đánh bại được ông Netanyahu,lãnh đạo phe đối lập phải sẵn sàng gạt bỏ định kiến để hợp tác với các đảng của người Arab. "Nếu không,Israel nhiều khả năng sẽ lại phải tổ chức bầu cử trong vài tháng tới",ông nói.Thanh Tâm (Theo Al Jazeera,WSJ,Washington Post)