'Hội hè miên man' - tuổi trẻ ở lại

* Bài cảm nhận cho chuyên mục ''Cuốn sách tôi yêu''

Tôi đọc Hội hè miên man hồi còn học trung học,vào cái tuổi mà người ta hay tưởng mình đã hiểu khá nhiều về thế giới nhưng thật ra mới chỉ biết loanh quanh trong vài con phố quen,vài bài nhạc nghe đi nghe lại và vài giấc mơ còn chưa kịp gọi tên.

Lần đầu mở sách ra,tôi không thấy hấp dẫn ngay. Thành thật mà nói,mấy trang đầu không có gì gọi là ''giật gân''. Không có những cú quăng quật cảm xúc theo kiểu truyện tranh tuổi mới lớn hay tiểu thuyết kiếm hiệp,không có cao trào để người đọc phải nín thở. Nó giống như một cánh cửa gỗ cũ mở ra chậm rãi,hơi kẹt bản lề,tưởng như chẳng dẫn tới đâu. Nhưng rất lạ,tôi cứ đọc. Rồi càng đọc lại càng bị cuốn đi,theo một cách rất khó giải thích,như thể có ai đó đang rót vào tai một câu chuyện không ồn ào mà vẫn khiến mình không thể đứng dậy bỏ đi.

Có lẽ sức hút của cuốn sách nằm ở chính thứ tưởng như không có gì ấy. Hemingway viết về Paris,về những quán cà phê,về bạn bè,về cái nghèo,về nghề viết,về những ngày còn trẻ bằng một giọng kể vừa bình thản vừa mê hoặc. Ông viết về cái lạnh của mùa thu Paris,khi gió thổi lá khô qua quảng trường Contrescarpe,khi mưa gõ lên khung cửa sổ như một lời mời gọi rất khẽ mà không sao cưỡng nổi. Hồi đó,tôi chưa có ý niệm gì về Paris. Với một cậu học trò,Paris chỉ là cái tên xuất hiện trong sách địa lý,trong vài bức ảnh bưu thiếp,trong trí tưởng tượng mơ hồ về một nơi xa xôi rất đẹp mà chẳng biết đẹp vì điều gì. Tôi không hiểu vì sao người ta cứ nhắc mãi về thành phố ấy,như thể nhắc về một mối tình cũ.

Phải đến nhiều năm sau,khi có dịp đặt chân tới châu Âu và nơi đầu tiên đến là Paris,tôi mới thực sự hiểu vì sao Hội hè miên man đã ở lại lâu như vậy trong trí nhớ mình. Có những câu văn,nếu chỉ đọc bằng mắt khi còn trẻ,ta thấy hay. Nhưng phải đi qua đời sống một đoạn đủ dài,phải tự mình nghe tiếng giày trên mặt phố ướt,tự mình ngồi co ro trong một quán cà phê nhìn mưa giăng sau lớp kính mờ,ta mới hiểu hết sức nặng của chúng. Lúc ấy,câu viết nổi tiếng của Hemingway về Paris hiện ra không còn là một câu trích dẫn đẹp để người ta chép vào sổ tay nữa. Nó trở thành một thứ cảm giác rất thật,rằng nếu tuổi trẻ từng có một thành phố khiến ta rung động thì về sau,dù đi xa tới đâu,thành phố ấy vẫn âm thầm đi cùng mình như một thứ ánh sáng le lói mà bất tận trong tiềm thức.

Tôi nghĩ nhiều người yêu Hội hè miên man vì cuốn sách cho họ một Paris để mơ. Còn tôi yêu nó hơn thế,vì cuốn sách cho tôi một cách để nhìn cuộc sống. Hemingway không chỉ kể về một thành phố. Ông kể về việc sống ra sao trong những ngày mình còn nghèo,còn trẻ,còn tin rằng văn chương có thể cứu rỗi phần nào sự tẻ nhạt của đời sống. Ông kể về việc quan sát con người,lắng nghe không khí,đi qua một ngày bình thường mà vẫn nhặt được trong đó những hạt bụi lấp lánh.

Cái phóng khoáng trong lối viết của Hemingway không nằm ở việc ông cố tỏ ra bất cần,mà ở chỗ ông để cho câu chuyện có khoảng thở. Những nhân vật,những mẩu đối thoại,những quãng lang thang,những bữa ăn đạm bạc,những cuộc gặp gỡ tưởng rất vụn vặt,dưới tay ông đều có nhịp điệu riêng. Đọc Hội hè miên man,tôi hiểu rằng một câu chuyện không nhất thiết phải to tát mới trở nên đáng kể. Đôi khi chỉ là một buổi sáng lạnh,một tách cà phê nóng,một người bạn cũ bước qua đời mình. Vậy thôi,nhưng nếu biết cách kể,tất cả đều có linh hồn.

Bìa tiểu thuyết - hồi ký ''Hội hè miên man''. Ảnh: Nhã Nam

Điều đó ảnh hưởng đến tôi nhiều hơn tôi từng nghĩ. Trong công việc viết lách,tôi không ít lần rơi vào cảm giác bí ý tưởng. Có những ngày ngồi trước màn hình mà đầu óc trống trơn,thấy đời mình chẳng có gì mới,chẳng có gì đủ hay. Những lúc như thế,tôi lại nhớ đến cách Hemingway đã kể trong Hội hè miên man. Ông dạy tôi,không bằng những lời rao giảng,rằng chẳng có câu chuyện nào là nhỏ nếu người kể đủ tinh tế để nhìn thấy nhịp đập của nó. Đời sống vốn không thiếu chất liệu. Thứ ta thiếu thường là sự chú ý. Chúng ta hay đòi những sự kiện lớn,những bi kịch lớn,những cú sốc lớn trong khi vẻ đẹp của văn chương đôi khi nằm ở khả năng thắp sáng một góc rất nhỏ của đời sống mà bình thường ta bước qua không ngoái lại.

Có lẽ vì đọc Hội hè miên man từ khi còn thiếu niên,tôi đã bị nó âm thầm nhào nặn. Không phải theo kiểu hôm nay đọc xong ngày mai lập tức biến thành một người khác. Ảnh hưởng của sách hay thường đến chậm,giống như mưa ngấm vào đất. Ta không thấy ngay nhưng đến một lúc nào đó nhìn lại,ta nhận ra nhiều lựa chọn sống của mình đã mang bóng dáng một cuốn sách nào đó.

Hội hè miên man khiến tôi yêu tự do hơn,yêu sự phóng khoáng trong tâm hồn hơn. Nó khiến tôi tin vào một đời sống không nhất thiết phải quá giàu có mới đẹp,không nhất thiết phải ồn ào mới đáng sống. Một người có thể nghèo tiền bạc nhưng giàu cảm xúc,có thể đi bộ qua những con phố xa lạ mà vẫn thấy mình đang sở hữu một kho báu vô hình. Cuốn sách ấy cũng làm nảy nở trong tôi một sự say mê với cái đẹp duy mỹ: Cái đẹp của thành phố,của thời tiết,của trang giấy,của một câu văn được viết đúng nhịp,của một buổi chiều chỉ cần ngồi im quan sát mọi thứ trôi qua.

Tôi còn thích ở Hemingway một phẩm chất rất nam tính mà không phô trương: Sự kiệm lời. Ông không cố làm dáng với chữ nghĩa,không lên gân đạo lý. Ông viết như nói chuyện nhưng đằng sau vẻ giản dị ấy là một độ chính xác đáng nể. Đọc Hemingway,tôi hiểu thêm rằng viết không phải là cố nói cho thật nhiều mà là biết dừng ở đâu để phần im lặng làm nốt công việc còn lại. Có những nhà văn khiến ta trầm trồ vì họ quá thông minh. Hemingway thì khác. Ông khiến ta tưởng như mình cũng có thể viết được như thế. Và chính cái ''bẫy ngọt ngào'' ấy mới đáng nể vì đến khi thử viết,ta mới hiểu để có được vẻ tự nhiên ấy khó đến mức nào.

Nhiều năm qua,tôi đã đọc thêm rất nhiều sách,có thêm nhiều tác giả yêu thích khác như Kazuo Ishiguro,Haruki Murakami. Có những cuốn sách phức tạp hơn,dữ dội hơn,lộng lẫy hơn về cấu trúc hoặc tư tưởng. Nhưng Hội hè miên man vẫn có một chỗ riêng mà không cuốn nào thay thế được. Nó giống một người bạn cũ không ồn ào nhưng luôn xuất hiện đúng lúc. Mỗi lần trở lại,tôi không chỉ đọc một cuốn sách,mà còn đọc lại chính mình của những năm trung học: Một cậu bé chưa biết Paris là gì,chưa đi xa,chưa hiểu hết cô đơn nhưng đã vô thức được văn chương mở cho một cánh cửa.

Nghĩ cho cùng,đó cũng là điều kỳ diệu nhất của việc đọc. Một cuốn sách đến với ta ở đúng tuổi,rồi lặng lẽ đi theo ta qua nhiều mùa để đến một ngày nào đó,giữa một thành phố xa lạ hay trong một buổi chiều quá đỗi bình thường. Ta chợt nhận ra mình đang sống tiếp một câu văn đã đọc từ rất lâu.

Trong thời đại người ta lướt nhiều hơn đọc,xem nhiều hơn ngẫm,tôi càng thấy biết ơn những cuốn sách như Hội hè miên man. Chúng không hét lên để giành lấy sự chú ý,không chiều chuộng người đọc bằng những cú sốc tức thời. Chúng chỉ lặng lẽ ở đó,chờ một người đủ kiên nhẫn mở ra và bước vào.

Văn hóa đọc,với tôi,có lẽ bắt đầu từ khoảnh khắc rất riêng tư ấy. Khi một trang sách không chỉ cho ta thêm thông tin mà còn dạy ta sống chậm hơn,nhìn kỹ hơn và yêu đời sống này hơn một chút.

Một cuốn sách mình đọc lúc còn trẻ có thể không thay đổi cả thế giới nhưng nó có thể âm thầm thay đổi cách mình bước qua thế giới. Và như thế,đã là một cuộc hội hè đủ dài cho cả một đời người.

Nick M