'Lằn ranh đỏ' của Arab Saudi khi cùng Mỹ tập kích lãnh thổ Iraq
Arab Saudi tìm cách vạch "lằn ranh đỏ" khi cùng Mỹ không kích lực lượng thân Iran tại Iraq,đánh dấu bước chuyển chiến lược răn đe khu vực.Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM),cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ ở Trung Đông,ngày 28/7 thông báo các chiến đấu cơ nước này và Arab Saudi đã tập kích loạt cơ sở vũ khí và hậu cần của các nhóm vũ trang do Iran hậu thuẫn tại miền đông Iraq.
Hiện trường vụ không kích nhằm vào căn cứ của Lực lượng Tổng động viên Iraq tại Mosul hôm 29/7. Ảnh: APĐây là lần đầu tiên Arab Saudi phối hợp cùng Mỹ tấn công các mục tiêu trên lãnh thổ Iraq sau khi xung đột Mỹ - Iran bùng phát hồi cuối tháng 2. Kể từ đầu cuộc chiến,Arab Saudi đã nhiều lần bị Iran nhắm mục tiêu,song Riyadh hầu như tránh đáp trả bằng biện pháp quân sự.Theo CENTCOM,cuộc tấn công là động thái trả đũa với hơn 30 cuộc tập kích bằng máy bay không người lái (UAV) do Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) chỉ đạo diễn ra trong 72 giờ trước đó. Họ cáo buộc IRGC đã yêu cầu các nhóm vũ trang Iraq nhắm mục tiêu vào lực lượng Mỹ và hạ tầng năng lượng Arab Saudi.
Vạch lằn ranhAbdulaziz Alghashian,chuyên gia cấp cao tại Diễn đàn Quốc tế vùng Vịnh,tổ chức nghiên cứu có trụ sở tại Washington,đánh giá đợt không kích này đánh dấu bước chuyển lớn trong chiến lược an ninh khu vực của cả Mỹ và Arab Saudi.Chiến dịch tập kích nhắm vào hàng loạt vị trí của Lực lượng Tổng động viên Iraq (PMF) trên khắp Iraq,từ Baghdad,Basra đến Nineveh,làm ít nhất 20 người chết và 32 người bị thương,theo tuyên bố từ lực lượng này.PMF là liên minh gồm chủ yếu là các lực lượng bán quân sự người Shiite và đã được sáp nhập vào lực lượng an ninh Iraq. Liên minh này còn có một số nhóm vũ trang thân Iran.Nadhum Ali,chuyên gia quan hệ quốc tế người Iraq,nhận định các đợt không kích phối hợp thể hiện "bước leo thang an ninh cực kỳ nguy hiểm" nhằm gửi lời cảnh báo đanh thép đến các nhóm dân quân thân Iran rằng những cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng thiết yếu sẽ không được dung thứ.Chiến dịch mới nhất cũng cho thấy một bước ngoặt đáng chú ý trong tư duy an ninh của Riyadh. Sabah al-Sheikh,giáo sư chính trị tại Đại học Baghdad,cho rằng Arab Saudi đang chuyển từ thế phòng thủ thụ động sang chiến lược răn đe chủ động và vươn xa ra ngoài biên giới."Các đợt không kích cho thấy mối gắn kết an ninh ngày càng chặt chẽ giữa Mỹ và Arab Saudi giữa lúc ổn định khu vực đang đứng bên bờ vực nguy hiểm",ông nói thêm.Theo Alghashian,chuyên gia từ Diễn đàn Quốc tế vùng Vịnh,giới lãnh đạo Arab Saudi quyết định hành động công khai vì nhận ra việc họ e ngại tham chiến trước đây "đã bị hiểu lầm là hành động cam chịu" trước những cuộc tấn công nhắm vào mình."Họ đang gửi thông điệp đến các đối thủ rằng 'mọi cuộc tấn công nhằm vào Arab Saudi đều phải trả giá'",ông nói.Faisal Al-Hamad,cựu thiếu tướng không quân Arab Saudi kiêm chuyên gia phân tích quốc phòng,gọi đây là nỗ lực nhằm "vạch ra các lằn ranh đỏ rõ ràng" nhằm ngăn chặn các cuộc tấn công tiếp theo.Sau khi các cuộc tấn công diễn ra,Bộ Quốc phòng Arab Saudi xác nhận đã cùng Mỹ tiến hành "những đòn tập kích chính xác và hạn chế" nhằm vào các nhóm vũ trang thân Iran ở Iraq,với lý do lực lượng này có liên hệ với những vụ tấn công cơ sở dầu mỏ tại Arab Saudi.
Mỹ,Arab Saudi tuyên bố tập kích dân quân thân Iran tại IraqHỏa hoạn được cho là do đòn tập kích của Mỹ và Arab Saudi gây ra ở Iraq trong video đăng ngày 29/7. Video: X/EGYOSINTHasan Alhasan,chuyên gia nghiên cứu cao cấp về chính sách Trung Đông tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS),lưu ý đây là lần đầu tiên Arab Saudi thừa nhận thực hiện các cuộc tấn công nhắm vào các nhóm vũ trang tại Iraq."Nó có thể được hiểu là lời cảnh báo gửi tới Iran rằng việc tiếp tục leo thang có thể khiến lãnh đạo Arab Saudi xích lại gần Mỹ hơn nữa",ông nhận xét.
Đám tang các thành viên PMF ở Mosul,Iraq,hôm 29/7. Ảnh: AP"Arab Saudi đang có cảm giác rằng Iran ngày càng làm mưa làm gió vì nghĩ các quốc gia Arab vùng Vịnh sẽ không dám leo thang xung đột",HA Hellyer,chuyên gia về Trung Đông tại Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Hoàng gia Anh (RUSI),nhận xét. "Giờ đây,Arab Saudi muốn làm rõ rằng tính toán đó là sai lầm và nếu Tehran nghĩ các nước vùng Vịnh là đối thủ dễ chơi,họ đã nhầm".Tuy nhiên,theo Hellyer,vấn đề nằm ở chỗ,dù Arab Saudi có thể coi cuộc tấn công vào PMF là một bước đi được tính toán kỹ lưỡng,họ vẫn khó lòng lường trước được phản ứng đáp trả."Chính vì không thể lường trước,chúng ta đang dấn thân vào một tình thế hoàn toàn mới,không chỉ vì bối cảnh cuộc chiến năm nay mà còn bởi vô số rắc rối sâu xa hơn trong khu vực",ông nói.Chuyên gia này cảnh báo rằng các cuộc tập kích mở rộng của Mỹ và Arab Saudi sẽ khiến Iran nghĩ rằng mình "đang bị dồn vào chân tường". Điều đó có thể khiến Tehran "bằng mọi giá tìm cách thiết lập lại thế trận an ninh khu vực,cho dù có tính toán sai lầm hành động quá mức đi chăng nữa".
Phá vỡ thế trung lập của IraqPhủ Tổng thống Iraq đã lên án gay gắt các đợt không kích của Mỹ và Arab Saudi,gọi đây là "hành động xâm lược không thể chấp nhận" và "vi phạm nghiêm trọng chủ quyền quốc gia".Các chuyên gia cảnh báo đòn tấn công phối hợp từ Mỹ - Arab Saudi có thể làm lung lay thêm thế cân bằng mỏng manh mà Iraq đã cố gắng duy trì ở Trung Đông."Chính phủ Iraq lâu nay luôn cố giữ mối quan hệ cân bằng tinh tế với các cường quốc trong khu vực",Mohammed al-Jubouri,giáo sư ngành truyền thông tại Đại học al-Iraqia ở Baghdad,cho hay. "Những đợt phối hợp không kích này nguy cơ phá nát thế trung lập đó và kéo Iraq lún sâu hơn vào vòng xoáy xung đột Mỹ - Iran,qua đó đẩy chiến sự lan rộng".Nguy cơ leo thang vẫn ở mức cao. Nhóm Kháng chiến Hồi giáo tại Iraq,lực lượng vũ trang tập hợp các phe phái thân Iran,đã lên tiếng cáo buộc Mỹ phạm "tội ác mới" khi tấn công PMF."Đòn phản công của chúng tôi nhắm vào kẻ thù Mỹ là điều khó tránh và hoàn toàn có thể trút xuống các đồng minh của họ tại Arab Saudi,nếu tình thế yêu cầu",nhóm này cảnh báo.
Vị trí Iraq,Arab Saudi và Iran. Đồ họa: GuardianNhóm vũ trang Phong trào al-Nujaba tại Iraq cũng thề trả thù,khẳng định sẽ không bao giờ để Mỹ và Arab Saudi tấn công lãnh thổ Iraq mà không phải trả giá đắt.Ali,chuyên gia quan hệ quốc tế,cho biết các phe phái thuộc PMF là một trong những "mạng lưới ủy nhiệm thân cận nhất của Iran",khiến khả năng họ trả đũa tiếp là rất cao."Những ngày tới sẽ vô cùng căng thẳng",chuyên gia al-Sheikh từ Đại Học Baghdad nhận định. "Nếu Iran quyết định mượn tay các lực lượng ủy nhiệm tại Iraq,Yemen và Lebanon để trả đũa trên nhiều mặt trận,câu hỏi đặt ra là liệu Mỹ và Arab Saudi đã thực sự chuẩn bị sẵn sàng cho những hệ lụy theo sau hay chưa".
Vũ Hoàng (Theo Guardian,AFP,Reuters,Xinhua)
